Sut olwg sydd ar “gofal rhagorol” mewn gwirionedd, ac a yw gwasanaethau’n mesur yr hyn sy’n bwysig?

Ledled y DU, mae diddordeb cynyddol yn yr hyn y mae gofal “rhagorol” yn ei olygu mewn gwirionedd. Mae gwaith diweddar gan Gronfa'r Brenin wedi dod â ffocws newydd i'r cwestiwn hwn, gan dynnu sylw at bwysigrwydd gofal sy'n berson-ganolog, diwylliannau cynhwysol, dysgu parhaus a ffocws clir ar ganlyniadau. 

Yr hyn sy'n drawiadol yw pa mor gyfarwydd mae hyn yn teimlo. 

Ledled Cymru, mae miloedd o bobl eisoes wedi dweud wrthym beth sydd bwysicaf <https://www.llaiswales.org/sites/default/files/2026-01/We%20Want%20Report.pdf> pan fyddant yn cael mynediad at ofal iechyd a gofal cymdeithasol. Dyna sydd wrth wraidd Egwyddorion y Bobl: wyth disgwyliad clir ynglŷn â sut y dylai gofal deimlo, o urddas a pharch, i gefnogaeth amserol, cyfathrebu clir a gwasanaethau sy'n cydgysylltu o amgylch bywydau pobl.  <https://www.llaiswales.org/principles> 

Mae aliniad clir a chalonogol rhwng yr hyn y mae ymchwil yn ei ddweud wrthym a'r hyn y mae pobl eu hunain yn gofyn amdano. Mae hyn yn bwysig, oherwydd ei fod yn awgrymu nad y cwestiwn yw sut olwg sydd ar ofal da mwyach, ond a yw pobl yn ei brofi'n gyson. 

Ond mae gwahaniaeth pwysig hefyd. 

Mae llawer o'r meddwl cyfredol am ofal "rhagorol" yn disgrifio'r hyn y dylai systemau anelu at ei gyflawni - arweinyddiaeth, diwylliant, gwelliant ac arloesedd. Mae hyn i gyd yn bwysig. 

Mae Egwyddorion y Bobl yn dechrau o le gwahanol. 

Maent yn disgrifio gofal o safbwynt y person sy'n ei dderbyn. Maen nhw'n cipio sut yw’n teimlo pan fydd gofal yn gweithio'n dda, a - yr un mor bwysig - sut beth yw’n teimlo pan nad yw. 

Mae'r newid persbectif hwnnw'n bwysig oherwydd waeth pa mor dda y mae fframwaith wedi'i gynllunio, mae risg bob amser y bydd yn dod yn rhywbeth y mae sefydliadau'n asesu eu hunain yn ei erbyn, yn hytrach na rhywbeth y mae pobl yn ei brofi'n gyson. Mae Egwyddorion y Bobl yn angori'r diffiniad hwnnw yn ôl mewn rhywbeth mwy pendant: a all pobl gael mynediad at ofal mewn ffordd sy'n gweithio iddyn nhw, a ydyn nhw'n cael eu gwrando, a ydyn nhw'n cael eu cadw'n wybodus, ac a yw gwasanaethau'n ymuno o amgylch eu bywydau.  

Yn yr ystyr hwnnw, nid yn unig y maent yn darparu disgrifiad o ofal da, ond ffordd o farnu a yw'n cael ei ddarparu'n ymarferol. 

Mae hyn yn arbennig o bwysig yng Nghymru. 

Mae gennym fframwaith polisi a deddfwriaethol cryf. Mae'r uchelgais yn glir: system sy'n berson-ganolog, integredig a theg. Mae'r bensaernïaeth yno. 

Adlewyrchir yr uchelgais honno yn y Ddyletswydd Ansawdd, sy'n ei gwneud yn ofynnol i wasanaethau ystyried nid yn unig diogelwch ac effeithiolrwydd, ond hefyd brofiad pobl, ecwiti ac amseroldeb ym mhopeth a wnânt. Fe'i hatgyfnerthir drwy ddeddfwriaeth fel Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru), sy'n rhoi llais a rheolaeth wrth wraidd gofal, ochr yn ochr ag ymrwymiad ehangach i ddulliau mwy cyd-gysylltiedig a hirdymor ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus drwy Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru). 

Ac eto - fel y clywn yn gyson yn Llais - nid yw profiadau pobl bob amser yn adlewyrchu'r uchelgais hon. 

Mae pobl yn dal i ddisgrifio arosiadau hir heb gyfathrebu clir a llythyrau'n cyrraedd ar ôl eu hapwyntiadau. Maen nhw'n dweud wrthym am orfod ailadrodd eu stori ar draws gwasanaethau. Maen nhw'n siarad am rwystrau i fynediad, boed hynny'n iaith, teithio a thrafnidiaeth, neu allgau digidol. Maen nhw'n disgrifio eiliadau lle nad oes ganddyn nhw unrhyw syniad i ble i droi, lle nad oedden nhw'n teimlo eu bod nhw'n cael gwrandawiad, neu lle gwnaed penderfyniadau amdanyn nhw yn hytrach na gyda nhw. 

Does dim o hyn yn newydd. Ond mae'n barhaus, hyd yn oed ochr yn ochr ag enghreifftiau o ofal da a thosturiol ar draws y system. Mae hyn yn adlewyrchu realiti system sydd dan bwysau sylweddol, lle mae staff yn parhau i ddarparu gofal gydag ymrwymiad a phroffesiynoldeb, yn aml mewn amgylchiadau heriol. 

Profi gofal da 

Os ydym yn cytuno fwyfwy ar sut olwg sydd ar ofal da, mae'r cwestiwn yn dod yn un syml: sut ydym ni'n gwybod a yw pobl yn ei brofi mewn gwirionedd? 

Dyma le mae gan Llais rôl amlwg. 

Nid model o sut y dylai gofal edrych yw ein man cychwyn, ond yr hyn y mae pobl yn ei ddweud wrthym am y gofal maen nhw'n ei dderbyn. Rydym yn gwrando ar lefel leol, rydym yn dadansoddi patrymau yn rhanbarthol ac yn genedlaethol, ac rydym yn dod â'r mewnwelediadau hynny i mewn i'r penderfyniadau sy'n llunio gwasanaethau. 

Yn hollbwysig, rydym yn gwneud hyn fel llais annibynnol, statudol. 

Mae annibyniaeth yn bwysig. Mae'n creu'r amodau i bobl siarad yn agored, yn enwedig y rhai y mae eu profiadau wedi arwain at golli ymddiriedaeth. Mae'n rhoi'r hygrededd inni gyflwyno'r hyn y mae pobl yn ei ddweud, hyd yn oed pan mae'n anodd ei glywed, mewn ffordd sy'n cefnogi gwelliant yn hytrach na rhoi'r bai ar rywun.  

Ac mae'n caniatáu inni ddod i'r amlwg materion nad ydynt efallai'n weladwy eto drwy ddata perfformiad neu adrodd ffurfiol, y mathau o brofiadau sy'n hawdd eu colli wrth edrych ar ddata perfformiad yn unig. 

Ochr yn ochr â hyn, nid dim ond casglu mewnwelediad yw ein rôl ni, ond gweithredu arni. 

Drwy gynrychioliadau, rydym yn cymryd yr hyn y mae pobl yn ei ddweud wrthym ac yn ei gyflwyno'n uniongyrchol i'r rhai sy'n gyfrifol am gynllunio a darparu gwasanaethau, mewn ffordd sy'n gofyn am ymateb. 

Yn gynyddol, rydym yn gweithio i sicrhau bod profiad bywyd yn cael ei weld ochr yn ochr ag ymchwil, data a barn broffesiynol, nid fel ychwanegiad, ond fel rhan graidd o sut mae ansawdd yn cael ei ddeall a'i wella. 

Mae hyn yn cynnwys dod â mewnwelediad uniongyrchol i drafodaethau bwrdd a phwyllgor, gan gynnwys ansawdd a diogelwch, a dadansoddi themâu o eiriolaeth c wynion ac ymgysylltu i nodi patrymau nad ydynt o bosibl yn weladwy trwy lwybrau eraill. Yna defnyddir y mewnwelediadau hyn i lywio cynrychioliadau ar lefel leol, ranbarthol a chenedlaethol, gan ddarparu llinell glir o brofiad pobl i weithredu. 

Mae'r dull hwn yn ymestyn ar draws iechyd a gofal cymdeithasol. 

Ym maes gofal cymdeithasol, rydym yn cyfrannu at drafodaethau cenedlaethol drwy drefniadau cynghori sy'n gysylltiedig â'r Swyddfa Gofal a Chymorth ac yn dod â mewnwelediad i Fyrddau Partneriaeth Rhanbarthol lle gwneir penderfyniadau ynghylch integreiddio a dylunio gwasanaethau. Drwy raglenni fel Cymuned drwy Ddylunio, rydym hefyd yn helpu i sicrhau bod llais pobl yn llunio modelau gofal newydd o'r cychwyn cyntaf. 

Mae ein gwaith ymgysylltu yn dod â ni’n uniongyrchol i gymunedau ledled Cymru hefyd, gan greu lle i bobl rannu eu profiadau, gan gynnwys y rhai sy’n llai tebygol o gael eu clywed drwy lwybrau ffurfiol. 

Ynghyd, mae hyn yn ymwneud â gwneud profiad byw yn rhan arferol a gweladwy o sut mae'r system yn deall ei hun, nid rhywbeth sy'n eistedd ar wahân iddo. 

Mae consensws yn dod i'r amlwg ynghylch beth yw gofal da. Mae hynny'n gam cadarnhaol, ac mae Egwyddorion y Bobl yn chwarae rhan bwysig wrth lunio'r ddealltwriaeth honno. 

Yr her nesaf yw sicrhau bod y farn gyffredin hon yn cael ei hadlewyrchu ym mhrofiad pobl o ofal o ddydd i ddydd. Mae hynny'n golygu nid yn unig disgrifio ansawdd, ond profi a yw'n cael ei brofi'n gyson yn ymarferol. 

Oherwydd yn y pen draw, nid fframweithiau na bwriadau yn unig sy'n diffinio ansawdd, ond a yw pobl yn teimlo eu bod yn cael eu gwrando arnynt, eu parchu a'u cefnogi pan fyddant angen gofal fwyaf. 

Mae Egwyddorion y Bobl yn darparu lens glir ac ymarferol y gellir deall, asesu a gwella'r profiad o ofal drwyddo. Byddwn yn eu defnyddio fwyfwy i ofyn cwestiwn syml ond pwysig: a yw gwasanaethau’n cyflawni’r hyn y mae pobl yn ei ddisgwyl? Yn yr ystyr hwnnw, nid ydynt yn disodli fframweithiau presennol, ond yn eu cryfhau trwy eu seilio ar realiti bywydau pobl. 

Ac os mai dyna sy'n bwysig, yna dylai fod yr hyn y mae gwasanaethau'n ei fesur, yr hyn maen nhw'n ei adrodd, a'r hyn maen nhw'n ei ddefnyddio i sbarduno gwelliant ar draws y system.