Yr hyn a glywsom yn AdFest 2026
Ym mis Mehefin, mynychodd Llais AdFest, y gynhadledd a’r dathliad blynyddol a drefnir gan All Wales People First. All Wales People First yw llais cenedlaethol grwpiau hunan-eiriolaeth pobl ag anableddau dysgu yng Nghymru, gan weithio i sicrhau bod gan bobl ag anableddau dysgu lais, eu bod yn cael eu gwrando arnynt, eu bod yn gwybod eu hawliau ac yn gallu dylanwadu ar y penderfyniadau sy’n effeithio ar eu bywydau. Mae AdFest yn dod â phobl ag anableddau dysgu, teuluoedd, gofalwyr, sefydliadau cymorth a gweithwyr proffesiynol ynghyd i rannu profiadau, dathlu llwyddiannau a thrafod y materion sydd bwysicaf i bobl.
Yn ystod y digwyddiad, bu Llais yn siarad â phobl ag anableddau dysgu, aelodau o deuluoedd, gofalwyr a sefydliadau cymorth am eu profiadau o wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol. Rhannodd pobl beth mae urddas a pharch yn ei olygu iddynt, y rhwystrau y maent yn eu hwynebu yn eu bywydau bob dydd, a’r newidiadau yr hoffent eu gweld.
Roedd eu neges yn glir: mae pobl eisiau cael eu gwrando arnynt, cael eu cynnwys mewn penderfyniadau, cael eu trin fel oedolion a chael cymorth i fyw’r bywydau y maent yn eu dewis.
Un o’r themâu cryfaf a glywsom oedd bod cael eich clywed yn bwysig.
Dywedodd pobl wrthym fod urddas a pharch yn dechrau gyda chael eich gwrando arnoch, cael eich cymryd o ddifrif a chael pobl i siarad yn uniongyrchol â chi. Roedd llawer yn teimlo nad yw gweithwyr proffesiynol bob amser yn egluro pethau’n glir nac yn eu cynnwys yn briodol mewn sgyrsiau am eu gofal a’u cymorth.
“Dywedwyd wrthyf fod ‘y lefelau’n uchel’, ond doeddwn i ddim yn siŵr beth oedd hynny’n ei olygu.”
Clywsom hefyd pa mor bwysig yw dewis ac annibyniaeth i bobl.
Roedd llawer eisiau mwy o reolaeth dros benderfyniadau sy’n effeithio ar eu bywydau, yn enwedig o ran tai, cymorth a byw’n annibynnol. Soniodd pobl am eu dymuniad i wasanaethau gydnabod eu huchelgeisiau a’u cefnogi i gyflawni eu nodau.
Rhannodd un person:
“Rwyf wedi bod yn ymladd i symud i fyw’n annibynnol, ond heb lwyddiant er fy mod wedi cael asesiad sy’n dweud fy mod yn gallu byw’n annibynnol. Nid yw’n ymddangos yn deg.”
Thema allweddol arall oedd yr angen am gyfathrebu clir a hygyrch.
Amlygodd pobl bwysigrwydd gwybodaeth Hawdd ei Darllen, esboniadau clir a chael digon o amser i ddeall beth sy’n digwydd. Disgrifiodd rhai sut y gall apwyntiadau ac archwiliadau iechyd blynyddol deimlo’n frysiog neu’n anodd eu dilyn.
Esboniodd un person:
“O’r diwedd, llwyddais i gael nhw i anfon llythyr fy archwiliad iechyd blynyddol ataf fi yn hytrach nag at fy ngofalwr, ac mae hynny’n gwneud imi deimlo ychydig yn well. Nawr rydw i eisiau iddyn nhw roi’r llythyrau mewn fformat Hawdd ei Ddarllen.”
Clywsom hefyd bryderon ynghylch mynediad at wasanaethau.
Roedd anawsterau wrth gael apwyntiadau meddyg teulu, cysylltu â gweithwyr cymdeithasol a chael mynediad at gymorth ymhlith y rhwystredigaethau mwyaf cyffredin. Disgrifiodd rhai bobl eu bod yn teimlo nad oedd ganddynt unrhyw ddewis ond rhoi’r gorau i geisio cymorth oherwydd bod gwasanaethau’n ymddangos yn anhygyrch neu’n anodd eu llywio.
“Pan fydd angen gweld y meddyg arnaf, mae’n rhaid gwneud apwyntiad, ond pan fyddwch yn ffonio, nid oes unrhyw apwyntiadau ar ôl, felly rydw i’n rhoi’r gorau iddi.”
Canolbwyntiodd llawer o’r sgyrsiau ar bwysigrwydd cymorth cyson a pherthnasoedd y gellir ymddiried ynddynt.
Roedd newidiadau aml i weithwyr proffesiynol ac anawsterau wrth gysylltu â gwasanaethau cymorth yn gwneud i bobl deimlo’n rhwystredig ac heb eu cefnogi. Dywedodd pobl wrthym fod ymddiriedaeth, parhad a dibynadwyedd yn hanfodol i brofiadau cadarnhaol o iechyd a gofal cymdeithasol.
Disgrifiodd un person ei brofiad o weithio gyda’i weithiwr cymdeithasol fel hyn:
“Mae’r gweithiwr cymdeithasol fel hunllef yn yr awyr, allwch chi byth gael gafael arnyn nhw. Mae’n haws gwneud pethau eich hun.”
Clywsom hefyd am yr effaith y gall amgylcheddau corfforol ei chael ar lesiant pobl.
Disgrifiwyd ystafelloedd aros prysur a swnllyd ac amgylcheddau ysbytai gorlawn fel rhai a oedd yn llethol ac yn achosi gorbryder, yn enwedig i bobl sydd â sensitifrwydd synhwyraidd neu orbryder.
“Roeddwn yn teimlo’n bryderus iawn yn yr ystafell aros. Roedd llawer o bobl sâl yno ac roedd yn swnllyd.”
Drwy ein sgyrsiau, siaradodd pobl yn angerddol am eu hawydd i gael cyfleoedd i gymryd rhan lawn yn eu cymunedau, gan gynnwys mynediad at gyflogaeth, gwirfoddoli, gweithgareddau cymdeithasol a byw’n annibynnol. Roedd llawer yn teimlo y gall rhwystrau ymarferol megis trafnidiaeth, lefelau staffio a chyfleoedd lleol cyfyngedig wneud hyn yn anodd.
Mae’r profiadau a rannwyd gyda ni yn AdFest yn adlewyrchu themâu allweddol o fewn Egwyddorion y Bobl Llais. Byddant yn helpu i gryfhau ein gwaith o ddylanwadu ar welliannau mewn gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol, gan sicrhau bod pobl ag anableddau dysgu yn cael eu clywed, eu parchu a’u cefnogi i fyw’r bywydau y maent yn eu dewis.
Diolch i bawb a gymerodd yr amser i siarad â ni yn AdFest. Mae eich profiadau, eich syniadau a’ch mewnwelediadau yn helpu i lunio’r gwaith rydym yn ei wneud ac yn cefnogi ein hymdrechion i wneud gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yn fwy cynhwysol, hygyrch ac yn canolbwyntio ar yr unigolyn ledled Cymru.