Pryderon y cyhoedd ynghylch newidiadau i wasanaeth cludo cleifion difrys
Mae Llais yn pryderu am effaith newidiadau diweddar a pharhaus i Wasanaeth Cludo Cleifion Di-frys (NEPTS) Gwasanaeth Ambiwlans Cymru, a gyflwynwyd ar 1 Ebrill 2026, ar bobl ledled Cymru.
Mae Gwasanaeth Ambiwlans Cymru yn cryfhau sut mae'n gweithredu meini prawf cymhwysedd presennol. Mae hyn yn golygu bod rhai pobl a ddefnyddiodd y gwasanaeth yn flaenorol bellach yn cael eu hasesu'n wahanol a gellir disgwyl iddynt wneud trefniadau amgen lle ystyrir ei bod yn ddiogel ac yn briodol iddynt wneud hynny.
Mae'n bwysig bod pobl yn gwybod beth mae hyn yn ei olygu iddyn nhw ond rydym wedi dod yn ymwybodol yn ddiweddar nad oedd llawer o bobl yn gwybod bod pethau wedi newid.
Yn dilyn cynrychioliadau a wnaethom i Wasanaeth Ambiwlans Cymru, bydd bellach yn darparu gwybodaeth ar-lein, yn ogystal â chysylltu â phobl yn uniongyrchol. Rydym hefyd wedi bod yn gweithio'n agos gyda Gwasanaeth Ambiwlans Cymru i gefnogi gwelliannau yn y ffordd y mae'r newidiadau hyn yn cael eu cyfleu i gleifion a'r cyhoedd.
Rydym yn cydnabod y pwysau sylweddol ar y gwasanaeth NEPT wrth iddo wynebu lefelau uchel o alw, a bod gweithredu meini prawf cymhwysedd yn fwy cyson wedi dod yn angenrheidiol i wella gwasanaethau i'r bobl sydd fwyaf angen cymorth.
Rydym hefyd yn cydnabod pwysigrwydd rhoi gwybod i wasanaethau pan fydd apwyntiadau'n newid neu pan nad oes angen cludiant mwyach, fel y gall eraill sydd eu hangen ddefnyddio teithiau.
Yn ogystal, rydym yn ymwybodol y gall diffyg cydlynu rhwng gwasanaethau gyfrannu at heriau, gan gynnwys achlysuron lle mae byrddau iechyd yn canslo neu'n aildrefnu apwyntiadau heb hysbysu'r gwasanaeth trafnidiaeth, gan arwain at deithiau y gellir eu hosgoi neu eu gwastraffu.
Gobeithiwn y bydd y newidiadau graddol sy'n cael eu gwneud yn arwain at wasanaeth gwell yn gyffredinol. Fodd bynnag, mae'r effaith ar bobl pan na allant gyrraedd apwyntiad yn glir: mae pobl yn disgrifio gofal a gollwyd neu a ohiriwyd, mwy o bwysau, a straen ariannol ychwanegol, gan gynnwys gorfod talu am dacsis a thrafnidiaeth amgen arall.
Rydym wedi clywed adroddiadau dro ar ôl tro am gludiant yn cael ei ganslo ar fyr rybudd, weithiau'r diwrnod cyn neu hyd yn oed ddiwrnod eu hapwyntiad, gan adael pobl yn methu â chael mynediad at ofal hanfodol.
Gofynnir i eraill aildrefnu apwyntiadau neu ddod o hyd i drafnidiaeth arall, er gwaethaf y ffaith eu bod eisoes yn wynebu arosiadau hir am ofal.
I lawer o bobl, nid yw'r gwasanaeth hwn yn ddewisol, dyma'r unig ffordd realistig y gallant fynychu apwyntiadau ysbyty, clinig neu ganolfan ddydd. Pan na all pobl gyrraedd eu hapwyntiadau, gallant golli neu ohirio gofal, profi straen ychwanegol, ac, mewn rhai achosion, mae adnoddau'r GIG yn cael eu gwastraffu.
Dywedodd un person yng ngorllewin Cymru wrthym fod yn rhaid iddo ganslo apwyntiad arbenigwr gannoedd o filltiroedd i ffwrdd o'i gartref, ar ôl cael gwybod y diwrnod cynt nad oedd cludiant ar gael. Collwyd ail apwyntiad mewn ysbyty sy'n agosach ond sy'n dal sawl awr i ffwrdd hefyd oherwydd ansicrwydd ynghylch a fyddai cludiant yn cael ei ddarparu. O ganlyniad, maen nhw bellach wedi dewis peidio â pharhau â thriniaeth ar gyfer cyflwr sy'n gwaethygu, gyda goblygiadau sylweddol i'w hiechyd a'u hannibyniaeth hirdymor.
Dywedodd person arall yng ngorllewin Cymru wrthym fod eu cludiant i apwyntiadau arbenigol yn ne Cymru wedi cael ei ganslo ar sawl achlysur. Dywedon nhw wrthym, fel person anabl sy'n byw gyda phoen sylweddol parhaus, fod canslo dro ar ôl tro wedi eu gadael yn ansicr ynghylch pryd y byddan nhw'n gallu cael y driniaeth sydd ei hangen arnyn nhw, tra bod eu cyflwr yn parhau i effeithio ar eu bywyd bob dydd.
Ynghyd, mae'r profiadau a rannwyd gyda ni yn awgrymu problemau parhaus ynghylch eglurder cymhwysedd, dibynadwyedd darpariaeth trafnidiaeth, a chydlynu rhwng gwasanaethau.
Rydym wedi codi'r pryderon hyn yn uniongyrchol gyda Gwasanaeth Ambiwlans Cymru ac yn galw am gamau brys i:
Weithio gyda byrddau iechyd fel bod y gwasanaeth trafnidiaeth yn cael gwybod os caiff apwyntiadau eu symud neu eu canslo.
Sicrhau bod gwelliannau a gynlluniwyd yn arwain at deithiau mwy dibynadwy yn ymarferol ac yn lleihau'r risg o ganslo'n hwyr.
Parhau i gryfhau cyfathrebu fel bod pobl yn deall penderfyniadau ynghylch eu cymhwysedd a'r opsiynau sydd ar gael iddynt.
Fel y llais annibynnol ym maes iechyd a gofal cymdeithasol i bobl yng Nghymru, byddwn yn parhau i gyflwyno profiadau pobl a phwyso am weithredu.
Ni ddylai neb golli gofal iechyd hanfodol oherwydd na allant gyrraedd apwyntiad. I lawer o bobl ledled Cymru, nid yw cludiant di-frys yn gyfleustra, mae'n rhaff achub hanfodol.